Lezingen door Christianne Muusers
Op uitnodiging geeft Christianne Muusers (neerlandica en culinair historica) lezingen over diverse onderwerpen uit de culinaire geschiedenis. In overleg is het om na afloop van zo'n lezing een proeverij te houden. Neem voor meer informatie contact op.
Christianne Muusers geeft ook presentaties voor de bovenbouw van het basisonderwijs (groepen zes, zeven en acht). Het thema en de lengte van de presentatie kunnen worden aangepast aan specifieke wensen. Zie hier voor enkele voorbeelden.
Behalve de lezingen die op deze pagina staan beschreven, is er ook een complete cursusdag over culinaire geschiedenis in West-Europa (met nadruk op het Nederlands taalgebied), met een proeverij en kookcursus met historische gerechten.
Boeken over historisch koken, recensies.
Proeverij
Indien gewenst (en dat is eigenlijk altijd het geval), sluit de lezing af met een proeverij van drie kleine gerechten en een gekruide wijn. Deze zijn voor elk onderwerp anders. Meestal is er één gerecht met vlees of vis, de andere gerechten zijn zonder vlees of vis.
Degenen die een lezing hebben bijgewoond kunnen een week lang de bijhorende recepten downloaden, in de oorspronkelijke taal, moderne vertaling en bewerking voor de moderne keuken.
Hier staan foto's op de site van de Alliance Française afdeling Den Helder van de lezing die ik daar op 12 februari 2010 heb gegeven.
De lezingen (presentaties)
De meeste lezingen duren ongeveer een uur, met aansluitend de proeverij. De lezingen zijn visueel ondersteund door een powerpoint-presentatie. Hieronder staan de lezingen die ik tot nu toe op mijn programma heb staan, in volgorde van de historische periode waarop ze betrekking hebben.
Flamingotongetjes en everzwijnen: koken en eten in de Romeinse tijd
Romeins eten bestond niet alleen uit waanzinnige liflafjes die tijdens wellustige orgiën naar binnen werden gewerkt. Integendeel, een aantal Romeinse gerechten laten al de prachtige eenvoud van de latere Italiaanse keuken zien. In deze lezing komt een aantal geschreven bronnen van Romeinse gerechten aan de orde, en er wordt beschreven hoe deze werden bereid en gegeten. Ook de herontdekking van de Romeinse keuken in de vijftiende eeuw komt aan de orde, en de eetgewoonten van de Germaanse en Keltische stammen in onze streken rond het jaar nul. De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes en gekruide wijn.
De smaak van de Middeleeuwen
Waren er al kookboeken in de Middeleeuwen? Voor wie waren die bedoeld, en wat voor recepten staan erin? Hoe werd er gekookt en gegeten? Had je toen ook al diëten en gezondheidsleer? Op deze en nog meer vragen wordt tijdens de lezing De smaak van de Middeleeuwen uitgebreid ingegaan. De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes en gekruide wijn, waaruit blijkt dat er beslist lekker kon worden gekookt door middeleeuwse koks.
Stokvis en zoute haring: eten in de vastentijd
In de Middeleeuwen bepaalde de kerk gedurende een groot deel van het jaar wat er op tafel kwam. Dit had grote gevolgen voor het menu en de bereidingswijzen van gerechten. Toch wisten koks met alle beperkingen een smakelijke maaltijd op tafel te zetten. De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes en gekruide wijn, waaruit blijkt dat de vastenkeuken niet alleen maar ellende is.
Faites tout bouillir ensemble: de Franse keuken in de Middeleeuwen
Wat stond er in Frankrijk op tafel vóór de Klassieke Franse keuken zijn entree deed? Aan de hand van drie Oudfranse kookboeken wordt een beeld geschetst van het koken en eten in de Late Middeleeuwen in Frankrijk. De recepten worden gepresenteerd in de originele tekst, met modern Franse en Nederlandse vertalingen. Tussendoor komen ook de gezondheidsleer, invloed van de Kerk op het menu, en tafelmanieren aan bod. De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes en gekruide wijn.
Verstandige koks en volmaakte keukenmeiden: koken en eten in Nederland in de zeventiende en achttiende eeuw
De kookkunst maakte in de zeventiende en achttiende eeuw een ontwikkeling door van de middeleeuwse keuken naar de klassieke Franse keuken. Sommige gerechten zijn verrassend modern, andere doen vreemd aan. De kookboeken uit die tijd bevatten een schat aan informatie over wat er op tafel kwam. De nadruk ligt vooral op de Nederlandse keuken. De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes en gekruide wijn.
De bon goust: de Franse keuken in de zeventiende en achttiende eeuw
In de zeventiende eeuw volgen de culinaire vernieuwingen snel op elkaar. Was men tot dan toe tevreden met het voortborduren op middeleeuwse voorgangers, nu tuimelen de kookboekschrijvers over elkaar om de nieuwste, origineelste recepten te produceren. Tijdens deze lezing beschrijft Christianne Muusers deze verwikkelingen die de aanzet tot de klassieke Franse keuken zouden geven. Hierbij komt ook de invloed van Louis XIV ter sprake, en het drama van maitre d' hôtel Vatel. De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes en gekruide wijn.
Rampspoed en overvloed: koken en eten in de negentiende eeuw Eén lezing is eigenlijk te kort om alle ontwikkelingen die zich op het gebied van koken en eten in de negentiende eeuw voordeden aan bod te laten komen. Grote lijnen zijn de steeds succesvollere strijd tegen ondervoeding, en nieuwe technische ontwikkelingen. Daarnaast komt ook de keuken van de bovenklasse aan bod, en de opkomst van de 'service à la Russe'. De nadruk ligt op de ontwikkeling in Nederland, maar er is ook aandacht voor de rest van Europa.
De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van vier gerechtjes.
Van Carême tot Escoffier: de Franse keuken in de negentiende eeuw
Werd de grondslag voor de klassieke keuken gelegd in de zeventiende en achttiende eeuw, het samenspel van bereidingen, garneringen en wijnen werd vervolmaakt in de negentiende eeuw. De term gastronomie werd officieel erkend door de Académie Française, en het culinaire schrijverschap deed zijn intrede. Maar, hoewel de streekkeukens een voortdurende inspiratiebron waren voor die klassieke keuken, merkte de gewone dagloner en landarbeider weinig van die vooruitgang. Voor hen waren de eerste industriële voedselproducten belangrijker.
Gekruide wijnen door de eeuwen heen
Het parfumeren van druivenwijn met specerijen is bijna net zo oud als het maken van wijn zelf. Maar de gebruikte kruiderij verschilde wel in de verschillende perioden. Van Griekse harswijn en Romeinse honingwijn via middeleeuwse hypocras tot zeventiende-eeuwse 'godenwijn' en hypocras uit de achttiende eeuw vertelt Christianne Muusers over het hoe en waarom van deze gekruide wijnen, en natuurlijk kunnen de wijnen ook worden geproefd. Tegenwoordig is het zelf kruiden van wijnen in onbruik geraakt, hooguit waagt men zich aan een karaf sangria of kruik bisschopswijn. Overigens: vermouth is óók een gekruide wijn!
Met de recepten van deze gekruide wijnen kun je zelf aan de slag om een verrassend apertief of digestief te schenken bij een etentje.
Wie bewaart, die heeft wat
De strijd tegen voedselbederf is bijna net zo oud als de mensheid zelf. Middels allerlei technieken werd -met wisselend succes- geprobeerd genoeg voorraad te maken om de wintertijd door te komen. Tegenwoordig heeft de industrie die taak overgenomen van het individu. In deze lezing wordt de geschiedenis van huishoudelijke (en industriële) technieken beschreven, oude recepten voor conserveren komen aan bod, er wordt uitgelegd hoe je zelf op allerlei manieren kunt conserveren, en verteld waarom je dat zou doen. Ook komen enkele 'vergeten groenten' aan bod. De lezing kan worden afgesloten met een proeverij met gerechtjes met historische en moderne ingemaakte ingrediënten.
Presentaties voor het basisonderwijs
Pannenkoek en erwtensoep
Over koken en eten in de Middeleeuwen. Cola en chocolade-ijs waren onbekend in de Middeleeuwen, net als patat, chips en thee. Wat was er dan wel te eten en te drinken, wat kwam later naar Europa? En hoe maakten middeleeuwers hun eten klaar zonder koelkast en gasfornuis? Hoe zag een gedekte tafel er uit in de Middeleeuwen? Hoe zat je aan die tafel? Welke specerijen werden er gebruikt, en herken je die? Het praatje, dat ongeveer een half uur duurt, kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes. Reken dan vijftien minuten extra tijd.
Koning Artur en de Ridders van de Gedekte Tafel
Er wordt een spannend verhaal vertelt uit de veertiende eeuw, waarbij verband wordt gelegd met hedendaagse 'superhelden'. Toevallig begint dat verhaal met een feestmaaltijd aan het hof van koning Artur. Aansluitend op het verhaal wordt een middeleeuwse tafel gedekt en getoond hoe ridders aan tafel zaten en wat ze aten. Andere tafelmanieren betekenen niet hetzelfde als slechte tafelmanieren. Deze presentatie van ongeveer een half uur sluit af met een middeleeuws appelsnoepje.
Beide presentaties kunnen ook worden gecombineerd tot één evenement.
