Lezingen door Christianne Muusers

Lezing in de Hermitage, oktober 2014 - foto Joke MammenOp uitnodiging geeft Christianne Muusers (neerlandica en culinair historica) lezingen over diverse onderwerpen uit de culinaire geschiedenis. In overleg is het mogelijk om na afloop van zo'n lezing een proeverij te houden. Neem voor meer informatie contact op.
Presentaties voor de bovenbouw van het basisonderwijs (groepen zes, zeven en acht) zijn ook mogelijk. Het thema en de lengte van de presentatie kunnen worden aangepast aan specifieke wensen.
Op verzoek maakt Christianne Muusers ook lezingen over speciale onderwerpen. Daarvoor is wel minstens vier maanden voorbereiding nodig.

Behalve de lezingen die op deze pagina staan beschreven, is er ook een complete cursusdag over culinaire geschiedenis in West-Europa (met nadruk op het Nederlands taalgebied), met een proeverij en kookcursus met historische gerechten.

Opdrachtgevers
Organisaties bij wie Christianne Muusers ondermeer is opgetreden: Museum De Hermitage, Museum Het Valkhof, Alliance Française, Gebroeders van Limburgfestival, Romeinenfestival, Open Universiteit, Jane Austen Society, Rijksdienst Cultureel Erfgoed, Slowfood.

Proeverij bij de lezing can Carême tot Escoffier (gezichten geblurd)Proeverij
Indien gewenst (en dat is eigenlijk altijd het geval), sluit de lezing af met een proeverij van drie kleine gerechten en een gekruide wijn. Deze zijn voor elk onderwerp anders. Meestal is er één gerecht met vlees of vis, de andere gerechten zijn zonder vlees of vis.
Degenen die een lezing hebben bijgewoond kunnen een week lang de bijhorende recepten downloaden, in de oorspronkelijke taal, moderne vertaling en bewerking voor de moderne keuken.
Hier en hier staan foto's op de site van de Alliance Française afdeling Den Helder van de lezingen die ik in 2010 en 2012 heb gegeven.

De lezingen (presentaties)
De meeste lezingen duren ongeveer één tot anderhalf uur (plus eventuele koffiepauze), sommige een half uur tot drie kwartier, met aansluitend de proeverij. De lezingen worden visueel ondersteund door een powerpoint-presentatie met afbeeldingen (dus niet 'meelezen'). Hieronder staat een overzicht van de lezingen die ik tot nu toe op mijn programma heb staan. Klik op de link en je krijgt meer informatie over de lezing.

Titel van de lezingThemaProeverij mogelijk  
Flamingotongetjes en everzwijnenRomeinsJa, 3 hapjes + 1 drank  
Giraf in de keukenRomeinsJa, 1 hapjeBasisschool 
De smaak van de MiddeleeuwenMiddeleeuwenJa, 3 hapjes + 1 drank  
Stokvis en zoute haringMiddeleeuwen, VastentijdJa, 3 hapjes + 1 drank  
Zoet is goedMiddeleeuwen, GezondheidsleerJa, 1 hapje + 1 drank  
Faites tout bouillir ensembleMiddeleeuwen, FrankrijkJa, 3 hapjes + 1 drank  
Pannenkoek en erwtensoepMiddeleeuwenJa, 3 hapjesBasisschool 
Koning Artur en de ridders van de Gedekte Tafel MiddeleeuwenJa, 1 hapjebasisschool 
Verstandige koks en volmaakte keukenmeiden17de en 18de eeuw, NederlandJa, 3 hapjes + 1 drank  
De bon goût17de en 18de eeuw, FrankrijkJa, 3 hapjes + 1 drank  
Pork & palatibility18de en begin 19de eeuw, EngelandJa, 3 hapjes + 1 drank  
Rampspoed en overvloed19de eeuw, NederlandJa, 4 hapjes  
Van Carême tot Escoffier19de eeuw, FrankrijkJa, 4 hapjes  
Van bereklauw tot bavarois19de eeuw, RuslandJa, 1 drank  
Schraalhans & LucullusMiddeleeuwen en 18de eeuw, Arm en rijkJa, 4 hapjes  
Knollen voor citroenenMiddeleeuwen tot 19de eeuw, VoedselfraudeNee  
Wie bewaart, die heeft watOudheid tot 19de eeuw, ConserverenJa, afhankelijk van voorraad  
Gekruide wijnen door de eeuwenOudheid tot 19de eeuwJa, 6 drankjes  

 

Romeins stilleven

Flamingotongetjes en everzwijnen
Koken en eten in de Romeinse tijd

Romeins eten bestond niet alleen uit waanzinnige liflafjes die tijdens wellustige orgiën naar binnen werden gewerkt. Integendeel, veel Romeinse gerechten laten al de prachtige eenvoud van de latere Italiaanse keuken zien. In deze lezing komt een aantal geschreven bronnen van Romeinse gerechten aan de orde, en er wordt beschreven hoe deze werden bereid en gegeten. Ook de herontdekking van de Romeinse keuken in de vijftiende eeuw komt aan de orde, en de eetgewoonten van de Germaanse en Keltische stammen in onze streken rond het jaar nul.
De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes en gekruide wijn. Terug naar overzicht.

Een pauw op tafel

De smaak van de Middeleeuwen
Waren er al kookboeken in de Middeleeuwen? Voor wie waren die bedoeld, en wat voor recepten staan erin? Hoe werd er gekookt en gegeten? Had je toen ook al diëten en gezondheidsleer? Op deze en nog meer vragen wordt tijdens de lezing De smaak van de Middeleeuwen uitgebreid ingegaan.
De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes en gekruide wijn, waaruit blijkt dat er beslist lekker kon worden gekookt door middeleeuwse koks. Terug naar overzicht.

Valse vispastei

Stokvis en zoute haring
Eten in de vastentijd

In de Middeleeuwen bepaalde de kerk gedurende een groot deel van het jaar wat er op tafel kwam. Dit had grote gevolgen voor het menu en de bereidingswijzen van gerechten. Toch wisten koks met alle beperkingen een smakelijke maaltijd op tafel te zetten.
De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes en gekruide wijn, waaruit blijkt dat de vastenkeuken niet alleen maar ellende hoeft te zijn. Terug naar overzicht.

Zoet is goed
Ook in de Middeleeuwen hield men zich bezig met de invloed van eten op de gezondheid, en omgekeerd had de gezondheidsleer invloed op wat er werd gegeten. Die gezondheidsleer was de humeurenleer, een theorie die in de Griekse oudheid begon met Hippocrates en tot in de negentiende eeuw standhield. Sindsdien zijn de ideeën over hoe we verschillende levensmiddelen waarderen soms radicaal veranderd. Zo was suiker héél gezond! Terug naar overzicht.

Voorsnijder van de Duc de Berry

Faites tout bouillir ensemble
De Franse keuken in de Middeleeuwen
Wat stond er in Frankrijk op tafel vóór de Klassieke Franse keuken zijn entree deed? Aan de hand van drie Oudfranse kookboeken wordt een beeld geschetst van het koken en eten in de Late Middeleeuwen in Frankrijk. De recepten worden gepresenteerd in de originele tekst, met modern Franse en Nederlandse vertalingen. Tussendoor komen ook de gezondheidsleer, invloed van de Kerk op het menu, en tafelmanieren aan bod.
De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes en gekruide wijn. Terug naar overzicht.

Artisjok eten in de 17de eeuw

Verstandige koks en volmaakte keukenmeiden

Koken en eten in Nederland in de zeventiende en achttiende eeuw
De kookkunst maakte in de zeventiende en achttiende eeuw een ontwikkeling door van de middeleeuwse keuken naar de klassieke Franse keuken. Sommige gerechten zijn verrassend modern, andere doen vreemd aan. De kookboeken uit die tijd bevatten een schat aan informatie over wat er op tafel kwam. De nadruk ligt vooral op de Nederlandse keuken.
De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes en gekruide wijn. Terug naar overzicht.

Louis XIV (uit Diner met Milère, Ingres)

De bon goust
De Franse keuken in de zeventiende en achttiende eeuw

In de zeventiende eeuw volgen de culinaire vernieuwingen snel op elkaar. Was men tot dan toe tevreden met het voortborduren op middeleeuwse voorgangers, nu tuimelen de kookboekschrijvers over elkaar om de nieuwste, origineelste recepten te produceren. Tijdens deze lezing beschrijft Christianne Muusers deze verwikkelingen die de aanzet tot de klassieke Franse keuken zouden geven. Hierbij komt ook de invloed van Louis XIV ter sprake, en het drama van maitre d' hôtel Vatel.
De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes en gekruide wijn. Terug naar overzicht.

Naar een portet van Jane Austen door haar zus CassandraPork & Palatability
Eten in de tijd van Jane Austen

De huwbare jongedames en heren zwieren van bal naar bal in de romans van Jane Austen, en ze dansen en eten naar hartelust. Het onderwerp van deze lezing is eten en drinken in het Engeland van de achttiende en begin negentiende eeuw, de veranderende rol van de vrouw des huizes in de keuken, de ontwikkelingen in de omgang aan tafel, en het ontstaan van enkele typisch Engelse gerechten.
De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechten en een koude punch. Terug naar overzicht.

Eenvoudige maaltijd, Joseph IsraëlsRampspoed en overvloed
Koken en eten in de negentiende eeuw

Eén lezing is eigenlijk te kort om alle ontwikkelingen die zich op het gebied van koken en eten in de negentiende eeuw voordeden aan bod te laten komen. Grote lijnen zijn de steeds succesvollere strijd tegen ondervoeding, en nieuwe technische ontwikkelingen. Daarnaast komt ook de keuken van de bovenklasse aan bod, en de opkomst van de 'service à la Russe'. De nadruk ligt op de ontwikkeling in Nederland, maar er is ook aandacht voor de rest van Europa.
De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van vier gerechtjes. Terug naar overzicht.

Saumon á la Chambord van Jules GoufféVan Carême tot Escoffier
De Franse keuken in de negentiende eeuw

Werd de grondslag voor de klassieke keuken gelegd in de zeventiende en achttiende eeuw, het samenspel van bereidingen, garneringen en wijnen werd vervolmaakt in de negentiende eeuw. De term gastronomie werd officieel erkend door de Académie Française, en het culinaire schrijverschap deed zijn intrede. Maar, hoewel de streekkeukens een voortdurende inspiratiebron waren voor die klassieke keuken, merkte de gewone dagloner en landarbeider weinig van die vooruitgang. Voor hen waren de eerste industriële voedselproducten belangrijker.
De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van vier gerechtjes. Terug naar overzicht.

Vinegret, Russische salade Van bereklauw tot bavarois
De Russische keuken in de negentiende eeuw
De keuken aan het tsarenhof in Sint-Petersburg was Frans georieënteerd, maar de traditionele Russische gerechten maakten nog steeds een belangrijk deel uit van het menu. Je hoort en ziet  het verhaal van die gerechten, van Russische kookboeken, over Franse koks in Rusland en over de Service à la Russe als opvolger van de Service à la Française.
Naar wens wordt de lezing afgesloten met een glas koude punch naar Russisch recept. Terug naar overzicht.

Stilleven van brood en glas wijn, Isaac Luttichuys Gekruide wijnen door de eeuwen heen
Het parfumeren van druivenwijn met specerijen is bijna net zo oud als het maken van wijn zelf. Maar de gebruikte kruiderij verschilde wel in de verschillende perioden. Van Griekse harswijn en Romeinse honingwijn via middeleeuwse hypocras tot zeventiende-eeuwse 'godenwijn' en hypocras uit de achttiende eeuw vertelt Christianne Muusers over het hoe en waarom van deze gekruide wijnen, en natuurlijk kunnen de wijnen ook worden geproefd. Tegenwoordig is het zelf kruiden van wijnen in onbruik geraakt, hooguit waagt men zich aan een karaf sangria of kruik bisschopswijn. Overigens: vermouth is óók een gekruide wijn! Met de recepten van deze gekruide wijnen kun je zelf aan de slag om een verrassend apertief of digestief te schenken bij een etentje.
Proeven kan, de lezing wordt indien gewenst afgesloten met een proeverij (dus niet volle glazen) van zes gekruide wijnen. Terug naar overzicht.

Abrikozen in een potWie bewaart, die heeft wat
De strijd tegen voedselbederf is bijna net zo oud als de mensheid zelf. Middels allerlei technieken werd -met wisselend succes- geprobeerd genoeg voorraad te maken om de wintertijd door te komen. Tegenwoordig heeft de industrie die taak overgenomen van het individu. In deze lezing wordt de geschiedenis van huishoudelijke (en industriële) technieken beschreven, oude recepten voor conserveren komen aan bod, er wordt uitgelegd hoe je zelf op allerlei manieren kunt conserveren, en verteld waarom je dat zou doen. Ook komen enkele 'vergeten groenten' aan bod. 
De lezing kan worden afgesloten met een proeverij. De samenstelling daarvan is afhankelijk van wat ik op dat moment in huis heb.  Terug naar overzicht.

De boneneter (Annibale Carracci, 1580/1590)Schraalhans en Lucullus
Eten bij arm en rijk in de Middeleeuwen en de achttiende eeuw
Arm en rijk in de keuken, een groot verschil. Kort door de bocht: arm betekent eentonig en vaak niet genoeg, rijk betekent gevarieerd en vaak te veel. Aan de hand van twee menu's uit de Middeleeuwen en twee uit de achttiende eeuw geeft Christianne Muusers een indruk van de verschillen tussen arm en rijk in die perioden, en de verschillen tussen die perioden zelf.
De lezing kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van twee 'arme' en twee 'rijke' gerechten. Terug naar overzicht.

Soms wordt voedselfraude makkelijk ontdekt!Knollen voor citroenen
Voedselfraude in het verleden
Wie dacht dat er met paardevlees in de diepvrieslasagne iets nieuws onder de zon was, heeft het mis. Al zo lang er geld kan worden verdiend met het verhandelen van ingrediënten of voedsel zijn er schobbejakken die proberen door list en bedrog hun winst te verhogen. Veel levensmiddelen die nu in de schappen staan, zouden overigens in het verleden als bedrog worden aangemerkt.
Deze lezing gaat NIET vergezeld van een proeverij! Terug naar overzicht.

Presentaties voor het basisonderwijs

Romeins vloermozaiek met wilde dieren Giraf in de keuken
Hoe aten de Romeinen rond het jaar nul, en hoe aten ze in Judea, in Gallië en Germanië? In een klein half uur krijgen leerlingen in woord en beeld een boeiend verhaal over dit onderwerp, en kunnen ze letterlijk snuffelen aan verschillende ingrediënten uit de Romeinse keuken.
De presentatie wordt afgesloten met een Romeins gerecht van fruit in een honingsausje. Terug naar overzicht.

Pannenkoek en erwtensoep

Meisje smult van pannekoekOver koken en eten in de Middeleeuwen. Cola en chocolade-ijs waren onbekend in de Middeleeuwen, net als patat, chips en thee. Wat was er dan wel te eten en te drinken, wat kwam later naar Europa? En hoe maakten middeleeuwers hun eten klaar zonder koelkast en gasfornuis? Hoe zag een gedekte tafel er uit in de Middeleeuwen? Hoe zat je aan die tafel? Welke specerijen werden er gebruikt, en herken je die?
Het praatje, dat ongeveer een half uur duurt, kan naar wens worden afgesloten met een proeverij van drie gerechtjes. Reken dan vijftien minuten extra tijd. Terug naar overzicht.

Koning Artur, middeleeuwse superheldKoning Artur en de Ridders van de Gedekte Tafel
Er wordt een spannend verhaal verteld uit de veertiende eeuw, waarbij verband wordt gelegd met hedendaagse 'superhelden'. Toevallig begint dat verhaal met een feestmaaltijd aan het hof van koning Artur. Aansluitend op het verhaal wordt een middeleeuwse tafel gedekt en getoond hoe ridders aan tafel zaten en wat ze aten. Andere tafelmanieren betekenen niet hetzelfde als slechte tafelmanieren.
Deze presentatie van ongeveer een half uur sluit af met een middeleeuws appelsnoepje. Terug naar overzicht.