| Nederlandse vertaling.
|
Middelnederlandse tekst/Middle Dutch text
|
English
translation
|
1.51. Nog een gezonde saus.
Munt, kaneel, peper, azijn.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
p.19 [51] Noch
een gesonde sausse
mente kanel peper eck edick
|
1.51. Another healthy sauce.
Mint, cinnamon, pepper, vinegar.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary |
1.52. Om in boter gebakken
eieren verder te bereiden.
Nog een [recept]: Neem de eieren uit de boter en leg [ze in] de schotels.
Giet er wijn over die met wat suiker is gekookt, en doe er een beetje
mosterd bij. Strooi er dan kaneelpoeder op.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
toen- Verschrijving voor 'toe'.
|
[52] Om
eeijeren jn die boeter gedoept
voirder
te bereijden
noch een nempt die eyeren wijtter
boteren ende leght die scotelen ende ghiet dair
ouer wijn met vat sucars ghesoden ende
doeter een luttel mostaris toen
ende dan
stroter op canel poyer
|
1.52. To further prepare
eggs fried in butter.
Another [recipe]: Take the eggs from the butter and lay [them on] the
dishes. Pour wine over it which has been boiled with sugar, and add a
little mustard. Then sprinkle cinnamon powder on it.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
toen- Error in writing for 'toe'.
|
1.53. Om wildsaus te maken.
Neem wijn, suiker gember en kaneel, daarbij saffraan die goed schoon[gemaakt] is
(zijn?). Roer dit alles door elkaar. Laat het dan door een zeef lopen, en laat het
staan in een aardewerken pot totdat het helder wordt en de klein[gesneden]
voornoemde kruiden bezonken zijn. Giet vervolgens het heldere [vocht] van boven
af. Kook het wild in helder water en laat dat helemaal afkoelen. Laat
hierna hetzelfde wildbraad [en het] geklaarde vocht (van de kruiden) samen in
een nieuwe aardewerken pot een tijdlang koken. Dan moet (U) ditzelfde vocht
ervan binden en giet het af in een andere teil. En dien het vandaar uit op op de
schotels. Steek er gepelde amandelen in en laat het dan staan afkoelen.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
sijeden- Verschrijving voor 'sijn'
(vglk Vorselman VIII 89).
eende- Verschrijving voor 'een ende'.
|
[53] Om
venisoen sausse te maecken
nemp wijn sucar ghenbar ende canel dair
toe sofferaen die schoen sijeden ende ruert
dijt al onder eende laet dijt dan lopen
doer een stromijn ende dan laet dijt staen
jn een erden teyl tot dat claer worden
ende dat cleyn vorseyde cruijt ghesonken
sij ende dair nae ghijet dat clare boue
af het wennessoen doet sijeden jn
claer water ende laet dat clar kaut
worden hier nae se tselue wenijs soen
p.20 gheclarden
nate sijeden te samen jn
enen nven erden pot een gode wijle
dan salt selue nat dair af bijnden ende dan
ghiet dat af jn een erden teylle ende dair
wijt soe rijcht jn die schotelen ende
steckt daer jne gheschelden amandellen
ende latet dan staen kauden
|
1.53.To make sauce for venison.
Take wine, sugar, ginger and cinnamon, with saffron which is (are?)
clean[ed]. Stir it well through. Then let it run through a sieve, and let it
stand in a earthenware pot until it becomes clear and the small (cut)
afore mentioned herbs have settled. Then pou offr the clear [liquid] on
top. Boil the venison in clear water and let it cool completely. Here
after let this same venison [and the] cleared liquid boil together in a
new earthenware pot for a good while. Then you must thicken this same
liquid thereof and pour it off into another vessel. And serve it out of
this on dishes. Stick peeled almonds in and let it stand to cool.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
sijeden- Error in writing for 'sijn'
(comp. Vorselman VIII 89).
eende- Error in writing for 'een ende'.
|
1.54. Een saus over gebraden
elft in de vastentijd.
Neem geroosterd witbrood, in rode wijn geweekt. Neem daarbij poedersuiker,
gember, kaneel, en duw deze samen door [een zeef]. Laat deze, als dit met
tournesol is gekleurd, samen opkoken. Giet deze saus over gebraden elft.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
elft- Braekman leest 'elst'.
gheuerut- Dittografie.
elft- Braekman leest 'elst'.
|
[54] een
sausse ouer ghebraeden
elft
jn die
vasten
nempt gherost wijtten broet jn roden
wijn gheweijckt dair toe nempt pot
sucar ghenbar canel ende slaet dese te
samen doer ende dijt dan met ter noy
sche gheuerut sijnde gheuerut laet
dese te samen op sieden ende ghijt dese
sause ouer ghebraden elft
|
1.54. A sauce over fried
allis shad during Lent.
Take toasted white bread, steeped in red wine. Take also powdered sugar,
ginger, cinnamon, and strain this together. Bring this together to the
boil when this has been coloured with turnsole.Pour this sauce over fried
allis shad.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
elft- Braekman reads 'elst'.
gheuerut- Dittography.
elft- Braekman reads 'elst'.
|
1.55. Om in de zomer verse
verjus te maken die gezond is.
Neem twee[derde deel] zuringbladeren en het derde deel peterselie. Stamp
dit samen [fijn] en doe het met wat wijnazijn door een zeef. En als U geen
zuring hebt neem dan "scorink"bladeren of wingerd ranken.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
[55] Om
des soemers groen virjius
te
maecken dwelck gesont is
nempt die tvede surkelblader
ende dat derden deel peterselij stot dese
te tsamen ende dan doet dat met vat
wijn exs doer een stromyn ende of gh
e ghenen surkel en hebt nempt dair
scorinck blader of wijngart krammen
|
1.55. To make fresh verjuice in
the summer which is healthy.
Take two[thirds] sorrel leaves and a third part parsley. Grind this
together and put it with some wine vinegar through a sieve. And when you
do not have sorrel, take "scorink" leaves or vine shoots.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary |
1.56. Saus voor de maag.
Neem munt en een beetje alsem. Daarbij mastiek hars, witte wierook
(?) en een beetje laos.Stamp dit met geroosterd brood met wijnazijn.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
p.21 [56] Sausse
voir die maeghe
nempt mente ende een luttel elsen ende dair
toe mastijck gommy wijtten wijrick ende
een luttel galigans ende stot dijt met gh
eherst broet met wijneck
|
1.56. Sauce for the stomach.
Take mint and a little wormwood. To this [add] mastic resin, white incense
(?) and a little galangale. Grind this with toasted bread with wine
vinegar.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.57. Saus bij ganzen.
Neem gedroogd witbrood, zout, salie, knoflook, peper, peterselie. Stamp ze
[fijn en duw ze] door [een zeef] met wijn.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
pterselij- Verschrijving voor 'peterselij'.
|
[57]
sausse tot ganssen
nempt ghedrocht wijt brot saut sauye
loeck peper pterselij stotse doer met
wijn
|
1.57. Sauce for geese.
Take dried white bread, salt, sage, garlic, pepper, parsley. Grind them
[and strain them] through [a sieve] with wine.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
pterselij- Error in writing for 'peterselij'.
|
| (van pag.21 is de onderste helft afgescheurd.
De rest van deze bladzij en bladzij 22
is beschreven in een andere hand, met een rekeningoverzicht. De hand is
zeer moeilijk leesbaar. De rekening is bovendien doorgehaald. De rekening
schijnt over "potten" te gaan. )
|
|
(The bottom half of page 21 is torn off. The
rest of this page and page 22
has been used for an account in another hand which is very difficult to
read. Moreover, the account is triked through. The account seems to
concern "pots". )
|
1.58. Om een zomervulling te
maken.
Stamp hard[gekookte] eieren goed klein. Stamp dan witbrood, peterselie of
basilicum, marjolein, balsem (balsemien?), rozemarijn, gember en kaneel,
of peperkruid in plaats van gember. Stamp
alles samen goed fijn en meng er wat boter door.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
borteren- Verschrijving voor
'boteren'.
|
p.23 [58]
om soemerwulsel te
maecken
stoet haerdde eyeren vel kleijn ende dan stoet
wijtten broet peterselij of bassielijckum mad
deleijn balssum roesermerijn
ghenbaer ende
canel of peper cruijt voer ghenbar dijt
stoet al te samen wel kleyn ende menght
daer jn vat borteren
|
1.58. To make a summer stuffing.
Grind hard [boiled] eggs very finely. Then grind white bread, parsley or
basil, marjoram, balm, rosemary, ginger and cinnamon, or "pepper
herb" (see glossary). Grind everything well together and
mix in some butter.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
borteren- Error in writing for 'boteren'.
|
1.59. Om vulling in de
vastentijd te maken.
Bak appels met een beetje olie. Doe er wat geraspte koek bij, rozijnen,
gember en kaneelpoeder. En als U wilt dat het niet zo vettig is doet U er
in plaats van koek een weinig witbrood in, fijngestampt met amandelen. Doe
er dan een beetje saffraan bij.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
[59] Om vulsel in die vastene te
maecken
frijt appelle met een luttel olye doet
daer toe een luttel gheraps kocks roe
sijne ghembar ende canel poder ende of
ghy wijlt dat nyet soe smer echtich
en sij soe doter voir koeck jn een
weinich wijt broets ghestoten met
amandellen ende dan doter een luttel soffer
aens toe
|
1.59. To make stuffing during
Lent.
Fry apples with a little oil. Add some grated cake, raisins, ginger and
cinnamon powder. And if you want it to be not so greasy, take instead of
cake a little white bread ground with almonds. Then add some saffron.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.60. Om een vissemaag of iets
dergelijks in de vastentijd te vullen.
Neem de gekookte lever van de vis en stamp die met gepelde amandelen,
kruim van witbrood en ontpitte rozijnen. Meng er dan suiker, gember en
kaneelpoeder door en kleur het dan met wat saffraan. En als men het graag
licht had doe er dan wat fijngestampte appelen bij. Als het gekookte vel
is gevuld, [leg het] dan op een rooster en braad het.
Hetzelfde kunt U buiten de vasten doen in het vel van een zwanenhals, maar
doe er dan kippevet in, laat de lever van de vis eruit en doe daarvoor [in
de plaats] [kippe]lever erin.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
meghnght- Verschrijving voor 'menghght'?
*- Onder dit recept blijft bladzijde 24 voor ruim de helft onbeschreven.
|
[60] Om eenen rop of
desgelijcks jn der vasten te vullen
nempt die ghesoeden leuer vanden wijs
ende stotse met gheschelden amandellen
ende krommen van wijtten broet ende rosiin
sonder steen ende dan meghnght dair
Jnne sucar ghenbar ende canel poeder
p.24 ende dan weruet dat met een luttel soffer
aens ende ofmen gherne die locht hadde
soe doter toe een luttel ghestoten appellen
ende als dijt ghesoden wel gheuijlt is
dan op enen rostel ende bradet des ghelij
cks moghdij doen buijten der wasten
jn dat welle van enen svaen halsse
mer dan doter honderweet jn ende
laet die leuer vanden wijs bujten ende doet
dair vore leuer jne
[*]
|
1.60. To stuff the stomach of a
fish or something like that during Lent.
Take the boiled liver of the fish and pound it with blanched almonds, crumbs
of white bread and pitted raisins. Then mix in sugar, ginger and cinnamon
powder and then colour it with some saffron. And if one prefers it light
add some ground apples. When the cooked skin has been stuffed, then [lay
it] on a griddle and
roast it.
You can do the same outside of Lent in the skin of a swan's neck, but then
add chicken fat, leave the liver of the fish out and use [chicken]liver in
it[s place].
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
meghnght- Error in writing for
'menghght'?
*- Below this recipe page 24 remains blank.
|
1.61. Om pasteitjes te maken
buiten de vastentijd.
Neem drie delen gekookt hamelvlees (i.e. vlees van een gecastreerde ram) en doe er een vierdedeel rundvet bij.
Hak het samen heel fijn. Neem dan hiervoor een derde deel fijngestampte
appels, en meng dit dit samen met goed geklopte eieren [en] met wat zout.
Doe hierbij tweedederde potsuiker of poedersuiker [en] kaneelpoeder.
Verpak
dit in deeg en bak het nadat het is gekleurd in de oven of in [de] pan met boter.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
p.25 [61]
Om roffioelen te maecken
buijten der vasten
nempt drie delen ghesoden hamelvlees
ende dair toe dat wirendel runsvet ende capt
seer kleyn te samen ende dan nempt hier
teghen dat derden deel van ghestoten appellen
ende menghghet dese al te samen met
eyeren al gheclopt met vat sauts ende doet
hijer toe potsucar of mel sucar die
tvedel canel poyer dese spijse slaet jn
deech ende baxsse gheuerut jnden ouen
oft jn panne met boter
|
1.61.
To make pasties when it is not Lent.
Take three parts boiled wether meat and add a fourth part beef fat. Mince
it very finely together. Then take for these [amounts] a third part ground
apples, and temper all this with well beaten eggs [and] ith some salt. Add
to this two thirds potsugar or powdered sugar [and] cinnamon powder. Fold this in
dough and bake it after colouring in the oven or in [the] pan with butter.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.62.
Pasteitjes van Sint Bavo.
Neem varkensvlees [dat] juist genoeg vet is en voornoemde gekookte eieren.
Het varkensvlees moet U koken. Neem dan saffraan, gember en wat peper of
paradijskorrels, en ook appels als U wilt. Stoot alles samen fijn tot brij
(?) en bak ze zoals voorzegd is.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
daer- Verschrijving voor 'dan'.
tijt- Verschrijving voor 'stotijt'?.
|
[62] Roffioelen
van sunter baefs
nempt werken wlees te maten weet is
ende vorseyde eyeren ghesoden ende dat werken
vlees soldij svellen ende daer nemmet
sofferaen ghenbar ende vat pepers of greyn
ne ende oeck appellen wijl dij tijt al te
samen onttve tot spijsen ende backse ghe
lijck voerseyt is
|
1.62.
Pasties from Saint Bavo.
Take pork that is just fat enough and the afore mentioned boiled eggs. You
must boil the pork. Then take saffron, ginger and some pepper or grains of
paradise, and also apples if you want to. Grind all this together to a mush
(?) and bake them as has been said before.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
daer- Error in writing for 'dan'.
tijt- Error in writing for 'stotijt'?.
|
1.63.
Om vulling te maken voor 'gevormde vis' buiten de vastentijd.
Neem voor vier fijngestampte appels twee of drie rauwe eieren, twee
fijngestampte gekookte eieren, een handjevol fijngestampte amandelen en
wat gesmolten boter. Neem specerijen, suiker en een beetje saffraan zoals
hier na volgt. Vul hiermee de gevormde vis. Kleur hem dan en laat hem
ongeveer een half uur in de oven bakken.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
suar- Verschrijving voor 'sucar'.
|
[63]
Om stoffe
te
maecken tot gheformde visch
buijten der vasten
nemp teghen ij vier ghestoten appellen
tve of drie ru eyeren ende jij harden
eyeren ghestoten ende een cleyn hantvol
p.26 amandellen cleyn
ghestoten ende vat ghe
smouten boter voirt nempt cruijt suar
ende een luttel sofferaens als hijer nae
wolghet hier mede wijlt die ghe
woernde wijs ende dan weruet hiim
ende laet hiim omtrent een half wijers
jnden ouen backen
|
1.63.
To make stuffing for 'formed fish' when it is not Lent.
For four ground apples, take two or three raw eggs, two ground cooked
eggs, a small handfull of ground almonds and some melted butter. Take
spices, sugar and a little saffron as follows. With this stuff the formed
fish and then colour it and let it bake in the oven for about half an
hour.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
suar- Error in writing for 'sugar'.
|
1.64. Om gevormde vis te maken in
de vastentijd en ook kalfsoren.
Stamp in een vijzel vijf of
zes appelen, geschild zonder klokhuis, en doe er suiker bij en gember en
kaneel, en doe er wat fijngestampte amandelen of geroosterde peperkoek bij
met een beetje saffraan en bak dit in olie; als U een grote vis maakt, bak
deze dan gekleurd en met wat gaten erin in de oven.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
Moderne
bewerking van dit recept.
* -Dit recept (inclusief de
"calfsoeren") is doorgestreept in het hs. met verticale halen.
pepercock- Dittografie, Vorselman
heeft hier 'sofferaen'.
|
[*] [64] Om
gheuormde wijs te ma
ken in die wasten
ende
ook
calfsoeren
stoet jn enen mortijer vijf of
sees appellen schon gh gheschelt
sonder kersel huijs ende doter sucar toe
ende ghenbar ende canel ende doter jnne
vat ghestoten amandellen of ghe
roost pepercock met een lutel pe
percock ende backt dese jn olye of
mackt groten wijs backse gheuer
wet ende vat gheghat inden ouen
|
1.64. To make formed fish during
lent and also calf ears.
Crush in a mortar five or
six apples, peeled and cored. Add sugar, ginger and cinnamon, and add some
pound almonds or toasted gingerbread with some saffron. Bake this in oil.
Or make a big fish: bake this in the oven, painted and with some
holes in it.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
Modern
adaption of this recipe.
*- This recipe (including the
"calfsoeren") has been striked through with vertical strikes.
pepercock- Dittography. Vorselman has
'sofferaen'.
|
Kalfsoren maakt men als
volgt: Neem het platgemaakte deeg, rond als een schotel. Maak het dubbel
en sla de twee lange uiteinden bij elkaar en neem dan het puntige uiteinde
tussen twee vingers en doe eerst het ronde uiteinde erin [in de kokende
olie], en vlak daarna helemaal, en neem het eruit als het knapperig is en
doe er de bovenbeschreven vulling in zonder te koken en dien het op.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
Item calfs oeren mackt aldus nem
pt gheplet deck sausijer ronde
mackt dat dobbel ende dan slaet die
tve langhen eynden te samen ende dan
p.27 nempt scherp eynde
tussen tve wijngheren
ende steckt jrst dat runt ende en luttel daer
naer met allen ende als dat stijf is nempt
dat wijt ende doet daer jnne vanden vorseyden stof
sonder sijeden ende dijnt dat
|
Calf ears are made thus:
Take the flattened dough, rounded like a saucer. Make it double, and take
the two long ends together. Then take the pointed end between two fingers,
and put first the rounded end in [the boiling oil], and shortly afterwards
the whole. Take it out when it is crunchy, and put some of the afore
mentioned stuffing in it without boiling [it], and serve it.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.65. Om
pasteitjes te maken in de vastentijd.
Stamp in een vijzel honderd walnoten en een handjevol amandelen goed fijn.
Stamp hier[bij] 20 goede appelen goed geschild zonder klokhuis. Doe er
poedersuiker, gember en kaneelpoeder [bij], of neem paradijskorrels in
plaats van gember. Kleur dit mengsel met een beetje saffraan.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
*- Onleesbaar door inktvlek.
**- In andere hand staat de titel nogmaals: "Om roffioelen te maken
in die vasten"
ende- Dittografie.
voer den ghenbaer- Dittografie.
|
[65] Om
roffiollen [..]*maken jn die
wasten**
stoet jn enen mortijer hondert okernoten
ende ende een cleijn
hantvol amandellen vel
ontstucken hier stotet xx goyer appellen
wel gheschelt sonder kerlhuys doter potsucar
ghenbaer ende canel suyker poyer oft nempt
greyn voer den ghenbaer voer den ghenbaer
ende weruet dese spijse met een luttel sofferaen
|
1.65. To
make pasties during Lent.
Grind hundred walnuts and a small handfull of almonds very finely in a
mortar. [With] this grind 20 good apples, well peeled, without core. Add
powdered sugar, ginger and ground cinnamon, or use grains of paradise
instead of ginger. Colour this mixture with some saffron.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
*- Undecipherable because of ink
stain.
**- In other hand again: "Om roffioelen te maken in die vasten"
ende- Dittography.
voer den ghenbaer- Dittography.
|
1.66. Een
pannekoek in de pan op de visdag op de wijze van het gebraad.
Hak drie of vier appelen die geschild zijn fijn. Fruit ze [tot de appels] zacht
[zijn] in wat
boter. Meng dan 1 geraspt witbrood met drie rauwe eieren. Neem hierbij wat
gember en kaneelpoeder, en een beetje saffraan als U dat wilt. Bak dan een
dunne omeletje van 1 ei in de pan van een handspan wijd. Leg hierop de
voorzegde vulling en laat het heel zacht bakken met een ijzeren deksel met
[gloeiende] kolen erop.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
*-Dit recept is doorgestreept met
verticale halen.
|
[*]
[66] een
rasschoen jn die panne
des wijsdachs nae dat ghebrat
scheruet drie of vier appelen die gheschelt
sijn wretse moruue jn een luttel botere
ende dan meghghet hier jnne J gherockt
carspet met drie ru eyeren hier toe nem
pt vat ghenbars ende canelpoyers ende een
luttel sofferaen poyer of ghij wijlt
p.28 een dan
backt een dunne struijfken van j
ey jn die panne van een span wijt hier
op leght dese vorseyde stoffe ende laetse voel
koel backen ende daer bouen een jseren schel
met kolen
|
1.66. A
pancake in the pan on the fishday in the manner of the roast.
Chop three or four apples that have been peeled. Fry them [until the
apples are] soft in some butter. Then temper 1 shredded white bread with
three raw eggs. Add to this some ginger and cinnamon powder, and a little
saffron powder if you want to. Then bake a thin omelet of 1 egg in a pan
the width of a hand's-breadth. Lay on this the afore mentioned stuffing
and let this bake very low with an iron cover with embers on it.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
*- This recipe has been striked through
with vertical strikes.
|
1.67. Een
omelet op visdag.
Snij een witbrood in stukjes en bak die in geklaarde boter (op) niet te
heet (vuur). Doe daarop 6 of 7 eieren en houd er een ijzeren deksel met
(gloeiende) kolen boven.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
wijsdahs- Verschrijving voor
'wijsdachs'.
|
[67] een
eyer smaut op
wijsdahs
snijt een cars speckt tot soppen ende frijt
die jn clar boter nijet te heet ende doet
daer op vj of vjj eyeren ende hout daer
bouen een jseren schel met colen
|
1.67. An
omelette on fishday.
Cut a white bread in chunks and fry these in clarified butter (on a) not
too hot (fire). Add to this 6 or 7 eggs and hold an iron lid with embers
on it.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
wijdahs- Error in writing for 'wijsdachs'.
|
1.68 Om
roerei te bakken.
Neem tarwebloem en meng dit met eieren tot een dikte dat ze door een klein
vingergat van een houten schotel kunnen lopen, en laat dit spul daardoor
lopen, eerst kruiselings en dan al schuddende gedraaid in kokend hete
boter.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
[68] om
ghecrolden struijuen te backen
nempt teruen blomen ende menghet die
met eyeren vander dijckten dat sij lopen
moghen doer een cleijn wijngher gat
van ender houten schotellen ende laet die
stof daer doer lopen jerst cruijsvijchs
ende dan hortende ghedreijt jn sijeende
heet boter
|
1.68. To
bake scrambled eggs.
Take wheat flour and temper this with eggs to a consistency that it can
run through the finger hole of a wooden dish, and let this mixturerun run
through this first crosswise and then turned jerkingly in boiling hot
butter.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.69. Om
"Sint Jacobsschelpen" te maken, of "zonnen".
Neem het voornoemde mengsel en doe er gember, suiker [en] kaneelpoeder
bij. Smeer het [mengsel] op de schelp die eerst verhit zal zijn in heet
varkensvet. En als de schelp van boven besmeerd is, steek ze dan met de
besmeerde kant naar boven goed diep in kokend heet varkensvet. Koel ze,
laat daarna het gebak in een schotel vallen.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
welck dijck- Corrupt. GV xiv.16
heeft "wel diep".
|
[69] Om
scholpen van sunte jacops
te maken oft sonnen
nempt die voerseyden stof ende doter
ghenbar sucar canel poyer toe ende smer
se op die schulpen welck jerst heet ghemaect
p.29 sal sijn jn heet
svijnen smaut ende als die
schelpe bouen ghesmert is ende dan steckse
metten ghesmerden op wert welck dijck jn
sie heet svijnen smaut ende coels daer nae
laet dat ghebacken jn een schotel wallen
|
1.69. To
make "scallops", or "suns".
Take the afore menotioned mixture and add ginger, sugar [and] cinnamon
powder to it. Spread the [mixture] on the shell which shall be heated
first in hot lard. And when the shell has been spreaded on top then insert
it with the spreaded side up well deep into boiling hot lard. Cool it,
then drop the batch onto a dish.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
welck dijck- Corrupt. GV xiv.16 has
"wel diep".
|
1.70. Om
roerei in de vastentijd te maken.
Neem twee delen snoekkuit en wrijf dat fijn in een vijzel. Vermeng het dan
na het door een zeef geduwd te hebben met een derdedeel tarwebloem tot de
dikte zoals hierboven gezegd is. Laat het mengsel lopen in kokend hete
olie of verse raapolie die van het vuur is gezet, met een snee geweekt
roggebrood erin gelegd.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
set mackt-
"maect" is doorgehaald, in de marge is "set"
geschreven in andere hand.
|
[70] Om
ghecrolden struiuen jn die
vasten te maken
nempt die tve delen roghen van snoken
ende wrijften cleyn jn enen mortijer gheslagen
doer een stromijn ende dan me[n]ghten met dat
derdendel teruen blomen vanden dijcksten als voer
seijt is ende laet dat stof lopen jn sie het
olijen of suet rap olije die vanden wijer ghe
set mackt
is met ender sneden naet rogen brots
daer jnne gheleet
|
1.70. To
make scrambled eggs during Lent.
Take two parts pike roe and grind this finely in a mortar. When strained
through a sieve temper with a third part wheat flour of the consistency as
mentioned above. Let the mixture run in to boiling hot oil or fresh cole
seed oil, put off the fire, with a slice of soaked rye bread put in it.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
set mackt-
"maect" is striked through, in the margin has been written
"set" in another hand.
|
1.71. Om
een groot ei te maken.
Neem geklopt wit van veel eieren en vul daarmee een varkensblaas met een
trechtertje door zijn gat(en). Kook dit tot dat de twee delen van het wit
hard zijn (i.e. tot tweederde van het eiwit is gestold?) en steek dan in
het gat tot in het midden van het ei en laat daar door uitlopen het
middelste ongestolde [ei]wit. Doe er dan net zoveel dooiers in met het
trechtertje. Vul dan het gat waar dat trechtertje in gestoken was met rauw
eiwit en laat de blaas dan weer koken tot het ei helemaal hard is.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
[71] Om
en grot ey te maken
nempt gheslagen wijt van woel eyeren
ende wijlt daer mede een werkens blaes
met enen trechterken doer sijn gaten ende siet
dijt tot dat die tve delen vanden wijtte mogen
hart sijn ende dan steckt Jnt gatten tot jn
mydden vanden eye ende laet dair doer wijt lopen
dat mijlste on gheronnen wijt dan doter
p.30 alsoe woel doyeren
jn metten trechterken
dan soe wijlt dat ghat dair dat trechterken
jn ghestoken heft met ruuen wytte van
eyeren ende laet dan die blase weder sijeden
tot dat eey ouer al hart is
|
1.71. To
make a large egg.
Take beaten whites of many eggs and stuff a pig's bladder with a small
funnel through its opening(s). Cook this until two parts of the white are
hard (i.e. until twothirds of the eggwhite have set?) and then cut through
the hole to the center of the egg and let the innermost uncooked
[egg]white run out of it. Then add as many yolks with the small funnel .
Then fill up the hole in which the funnel was put with raw egg white and
let the bladder boil again until the egg has totally set.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.72. Om
appelkoek te maken.
Neem geraspt witbrood, fijngesneden appels en eieren, en meng deze samen
met wat suiker, gember en kaneelpoeder. Kleur ze met een beetje saffraan.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
[72] om
appelkock te maken
nempt ghereraspt wijt
broet ghebroken
appellen ende eyeren ende meghghet desen
te samen met wat sucars ende ghenbars
ende canel poeders ende werfse met een
luttel soffraens
|
To make
apple cake.
Take grated white bread, braeyed apples and eggs, and mix these with some
sugar, ginger and cinnamon powder. Colour them with a little saffron.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.73. Om
eieren in de vastentijd te maken.
Neem een huisblad (zwemblaas van een vis) en sla die in kleine stukken.
Was de stukken daar na, doe ze in een aardewerken pot met een papkommetje
water en laat ze daarin op het vuur smelten. Dit moet U dan mengen met net
zo veel gekookte amandelmelk. Hierin moet U wat witte suiker doen, dan
moet U het gieten in lege [eier]schalen tot ongeveer de helft van de
schaal. Dan moet U nemen fijngestampte amandelen, kleur ze met wat
saffraan, en vorm er hard[gekookte] dooiers van. Duw ze dan in de eieren
vóórdat het wit helemaal opgestijfd is. En daar bovenop moet U het
voornoemde witte mengsel gieten [totdat] de eierschaal helemaal vol [is].
De eierschalen moeten rechtop staan in het zout opdat ze stevig staan
kunnen terwijl U [ze] vult. En als dan de vulling in de eierschalen koud
is, dan kunnen de eieren opgediend worden.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
staren- Verschrijving voor
'staen'.
|
[73] om
eyeren in die wasten
te maken
nempt een huijsen blat ende slaet die ont
stucken ende wasset die stucken daer nae
doetse in enen erden pot met enen moes
kumken waters ende laetse daer jn ouer
dat vijer smelten dijt seldij dan meghghen
met alsoe woel ameldel molcks ghe
soden hier jn seldij vat wijt sucars doen
dan seldij dijt ghijeten jn ideleen doppen
omtrent die half vander doppen dan sel
dij nemen amandellen cleyn ghestoten
p.31ende weruense met
vat sofferanis
ende mackt daer af harden doyeren ende
dan steckse jn die eyeren eer dat wijt
al stijf is ende daer bouen op seldij die
vorsijde wijtte stof ghijeten die dop
pen al wol ende die doppen sellen eyn
delijngh ghestaen jnt saut op dat sij
wast staren moghen als
ghij wijlt
ende als dan die spijse Jn die doppen qaut
is soe moghen die eyeren dijenen
|
1.73. To
make eggs during Lent.
Take isinglass (sound or swimming bladder of a fish) and pound it to
pieces. Then wash the pieces, put them in an earthenware potwith a little
bowl of water and let them melt there in over the fire. Then temper it
with just as much boiled almond milk. In this you shall put some white
sugar, then you pour it in empty eggshells till half full. Then you shall
take finely ground almonds, colour them with some saffron, and shape into
hard[boiled] egg yolks. Then push them into the eggs before the white has
coagulated completely. And on top of this you shall pour the afore
mentioned white mixture [until] the egg shells are completely filled. The
egg shells shall stand straight up in the salt to have them standing
firmly whilst you fill [them] up. And when the stuffing in the egg shells
is cold, the eggs may be served.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
staren- Error in writing for 'staen'.
|
1.74. Om
driekwart pond amandelboter te maken.
Neem een half pond amandelen waarvan de amandelen zijn fijngestampt en
maak daarvan dikke amandelmelk. Doe erin een kwart pond gekookte zachte
rijst en een beetje witte suiker, minder dan er amandelmelk is, en duw dit
samen door een grove zeef. Kleur het met saffraan alsof het de kleur van
boter was, en doe daar in een druppeltje zoete witte wijn. Kook dit samen totdat
het dik bindt. Neem dan [een] schone linnen doek, maak die nat en knijp
die dan goed uit. Smeer daarop deze dikke amandelpap. Neem dan een schotel
rechtop (of gekarteld? of misschien wel vierkant?), strijk daarmee het
water onder het uitgespreide doek compleet weg.
Verzamel
dan de pap tot een brij, vorm er daarna boter van in een schotel en
besteek ze met blauwe viooltjes.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
boter- Dittografie.
vaut- Corrupt, er zou 'water' moeten staan.
vercampt- Corrupt, er zou 'versamet' moeten staan.
Zie
ook dit bericht.
|
[74] Om
drie wirdelpons mandel
boter boter
te maken
nempt een half pont amandellen ende
mackt daer af dijck amandelmolck
daer die amandellen cleyn af ghestoten
sijn ende doter jn een virdelponts ghe
soden rijs mur ende een luttel wijt sucars
mijn dan amandel molck ploch te sijn
ende slaet dijt te samen doer een grof
stromijn ende weruet een luttel met soffraen
oft boter weruen vair ende doet dair jnne
een tranken soet wijtten wijns dijt siedet
te samen tot dat dijcke bijndet ende dan
p.32 nempt scoen
lijuaet ende maket nat
ende duuet dan reyn wijt ende daer op
smert diese dijckke amandel pappen ende
nempt dan een sausier kantellijnghe
strijckt daer mede dat vaut onder
den wijt ghesparden doeck reyn wijt
ende dan vercampt die pappe tot enen
brij dair nae soe mackter boter aff
Jn een schotel ende bestexsse met blauen
fijolen blomen
|
1.74. To
make three-quarter pound of almond butter.
Take half pound of almonds of which the almonds are ground finely, and
make thick almond milk of this. Add a quarter pound boiled mushy
rice and a little white sugar, less than [what the amount of] almond milk
is, and strain this together through a coarse sieve . Colour it a little
with saffron as if it were the colour of butter, and add a drop of sweet
white wine. Boil this together until it has thickened. Then take a clean
linen cloth, make it wet and squeeze it dry well. Spread thereon this
thick almond porridge. Then take a saucer straight up (or serrated? or
maybe even square?), brush the water complete out
of the spreaded cloth. Then gather the porridge to a pulp, [then] make
butter of it in a dish and put blue violets on it.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
boter- Dittography.
vaut- Corrupt, it should read 'water'.
vercampt- Corrupt, it should read 'versamet'.
Read
also this message.
|
1.75. Om
eieren uit Lombardije te maken.
Neem tweederde deel kokend hete wijn met wat boter, en daarbij een derde
deel eidooiers, los geslagen met een beetje wijn en wat saffraan. Giet dit
in de kokend hete wijn en laat dit samen met poedersuiker flink koken,
terwijl je de hele tijd roert, totdat het dik (gebonden) is. En dien ze op,
bestrooid met suiker.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
rorse op- Verschrijving voor 'rechtse op'.
|
[75] om
eyer lombart te maken
nempt die tvedel sijet heten wijn
een luttel ghebootert ende dair toe dat derden
deel doyeren van eyeren onttue gheslagen
met een luttel wijns ende vat sofferaen ende
ghiet dijt jnden sieyende heten wijn
ende dijt laet te samen met melsucar
seghelleck sieden altos ruerde tot dat
dijck sij ende rorse op mijtten sucar ouer
stroyt
|
1.75. To
make eggs from Lombardy.
Take twothirds boiling hot wine with some butter , and to this a third
part egg yolks, beaten lightly with a little wine and some saffron. Pour
this in the boiling hot wine and let this boil vigorously, stirring all
the time until it has thickened. And serve, sprinkled with sugar.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
rorse op- Error in writing for 'rechtse
op'.
|
1.76. Om
eierkaas te maken.
Neem een pot verse zoetemelk en doe daar 12 eieren in met de [ei]witten,
samen goed geklopt. Doe dit dan op het vuur met een aardewerken pot in een
ketel met water, en breng het met een kolenvuur aan de kook, terwijl U de
hele tijd goed roert. Zet het [van het vuur] af om [af] te koelen. Neem
dan de wrongel in een mandje en laat het uitlekken. Wanneer U de kaas
opdient, doe er dan zoete rozijnen op.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
jn- Dittografie.
dan- Dittografie.
tinthouer- Lezing onduidelijk, betekenis
onbekend. Verschrijving voor 'dat wijer'?
|
[76] p.33
om eyer kees te maken
nempt enen pot voers suets molcks
ende doet daer jn xij eyeren jn
metten wijtten
te samen vel gheclopt ende dan doet dan
dese
ouer tinthouer dat wijer
met enen erden pot
jn enen ketel waters ende laetse met enen
kolen wier op sijeden altoes wel rorden
ende setse af om te koellen ende dan nempt
die wronghel jn een koerfken ende laetse
wijt loken ende wanner ghij den kese dijnt
soe doter suete rosijnen op
|
1.76. To
make cheese from eggs.
Take a pot fresh sweet milk and put 12 eggs in it with the whites,
beaten well together. Then put this on the firewith an earthenware pot in
a kettle with water, and bring it to the boil with a coal fire whilst
stirring well all the time. Set it off the fire to cool. Then take the
curd in a small basket and let it drain. When you serve this cheese put
sweet raisins on it.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
jn- Dittography.
dan- Dittography.
tinthouer- Reading unclear, meaning unknown.
Error in writing for 'dat wijer'?
|
1.77. Om
boter te maken van presentkaas.
Neem van de bovengenoemde kaas of hieraan gelijk, zoveel als U wilt. Neem
daarbij half zoveel verse ongezouten boter, maar de kaas moet U eerst in
een vijzel helemaal fijn en egaal wrijven. Dan moet U de boter erbij doen,
en ze goed samen wrijven. Dan moet U erin doen en mengen witte suiker,
zoveel als het U goed dunkt. Dan kunt U deze boter door een bus duwen die
een geperforeerde bodem heeft. Dan zal het net lijken of [de boter]
gekruld is.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
bode- Tilde vergeten. Hier moet staan 'bodem'.
|
[77] Om
boter te maken van present
nempt vanden vorseyden kese of dese ghelick
soe woel als ghij wijlt daer toe nempt half
alsoe woel worsser onghesauter boteren
mer den kese suldij jerst jn een mortijr
al kleynne ende offen wrijuen ende dan
soldij die boter daer toe doen ende wrij
vense weel te samen ende dan soldij
daer jnne doen wrijuen ende meghet
wijtten sucar alsoe voel alst v goet
dunckt dan soe moghdij dese boter doer
drucken doer een busse die een ghegate
p.34 busse
bode heft soe sal sij
schijnen oft ghe
crolt weer
|
1.77. To
make butter from "present" cheese.
Take of the aforementioned cheese or of one like it, as much as you like.
Take to this half as much unsalted butter, but first you shall grind the
cheese in a mortar very finely and smoothly. Then you shall add the
butter, and grind it well together. Then you shall grind in it and mix white
sugar, as much as you think fit. Then you can push this butter through a
bus that has a perforated bottom. Then [the butter] will appear to be
curled.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
bode- Tilde missing. It should read 'bodem'.
|
1.78. Om
gevormde groene peren te maken.
Kleur het deeg met peterselie en vul het met fijngestampte walnoten, wat
amandelen, hard[gekookt]e eieren en appels, alles fijngestampt. Bak deze
in vet.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
wriiuet- Verschrijving voor
"weruet".
|
[78] om
grien peren te maken
jn wormen
wriiuet dech met
peterselij ende wijlt
dat met ghestoten oker noten met vat
amandellen met harden eyeren ende appel
len al ghestoten dese backket jn smaut
|
1.78. To
make shaped green pears.
Color the dough with parsley and stuff it with chopped walnuts, some
almonds, hard [boiled] eggs and apples, all ground. Bake these in cooking
fat.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.79. Om
kweeën in een pot te stoven.
Neem ongeschilde kweeën en steek er het klokhuis uit. Vul ze met suiker
en doe ze dan in een pot met twee delen water en het derde deel goede
wijn. Sluit dan de pot en laat [de kweeën] daarin koken totdat ze bijna
gaar zijn. En als U ze opdienen wilt, besprenkel ze dan met rozenwater.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
[79] om
queen jn enen pot te
stouen
neempt ongheschelden queyen ende stexse
die kersel wijt ende wijlse met sucar
ende doetse dan jn enen pot met die tve
delen waters ende dat derden deel goeyden
wijn ende dan deckten pot ende laetse dair
jnne sijeden dan sij bij nae ghenoch sijn
ende als ghij se dienen wijlt ouer sproyse
met roesvater
|
1.79. To
stew quinces in a pot.
Take unpeeled quinces and cut out the core. Fill them with sugar and put
them in a pot with two parts water and the third part good wine. Then
cover the pot and let them boil until they are almost done. And when you
want to serve them, sprinkle them with rose water.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.80. Om
zacht gestoofde peren te bereiden.
Schil [de peren] maar laat de schillen eraan zitten. Zet ze op het vuur
met twee delen wijn en een derde deel water, en een beetje verse boter.
Laat ze koken tot ze zacht zijn. Dien ze vervolgens op in een schaal of
schotel met de steel naar boven met wat van het vocht waarin ze zijn
gekookt, en strooi er suiker over.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
dtrie- Verschrijving voor 'tve'.
|
[80] om
morue ghestofde peren
te bereyden
schelse ende laet die schellen aen blij
uen ende doetse te wijer met die drie
del wijns ende dat derden del waters
ende een luttel vorsser boteren ende laetse
p.35 sieden tot dat sij
moru sijn ende dan dijnse
jn een schalle of schotellen metten stelle
op warts met vat naets daer sij jn
ghesoden sijn ende sukerse bouen
|
1.80. To
prepare soft stewed pears.
Peel [the pears], but leave the peelings attached. Put htem on the fire
with two parts wine and the third part water, and a little fresh butter.
Let them boil until they are soft. Then serve them in a dish or platter
with the stalk upward with some of the fluid in which they were boiled,
and sprinkle sugar on top.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
drie- Error in writing for 'tve'.
|
1.81. Om
kastanjes te bereiden.
Schil ze als ze gekookt zijn. En als [de kastanjes] in de schotel liggen
moet U ze overgieten met een beetje boter en suiker en kaneelpoeder erover
strooien.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
[81] Om
karstandijen te bereyden
als sij ghesoden sijn soe schelse ende jn die
schotel soldijs ouer ghijeten met een
luttel boteren ende daer bouen stroyen sucar
ende canel poyer
|
1.81. To
prepare chestnuts.
Peel them when they are cooked. And when [the chestnuts] are in the dish
you will dowse them with some butter and sprinkel sugar and ground
cinnamon on top.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.82. Om
kweeën in te maken.
Schil ze en neem de pitten eruit, laat ze in grote stukken. Werp ze in
afgeschuimde honing, en kook ze daarmee totdat ze bijna zacht (=gaar) zijn. Doe er
van het vuur af poeder in van anijs, venkel, kruidnagel, kaneel en
paradijskorrels, te weten voor één ons en 1 lood gember [neme men] samen
1 lood kruidnagel en paradijskorrels en van anijs en venkelzaad elk 1 ons.
Of bereid ze aldus: Kook [de kweeën] ongeschild in stukken [gesneden] in
water gedurende één "Miserere mei Deus". Laat ze dan drogen in
een wind[erige plek] en doe ze in koude honing. Het water (waarin de
kweeën gekookt zijn) moet U dan inkoken totdat het
dik wordt, giet dat dan op bovengenoemde kweeën.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
an- Verschrijving voor
"van".
|
[82] Om queen
te sulten
schelse ende nempt die stenen wijt ende lae
tse jn groten stucken ende werpse jn ghesch
uijmt honijch ende werpse sietse daer
mede tot sij bij nae moru sijn ende vanden
wure doter jn poeyder an anijs van
wenkel ende van naghel canel ende greyn
te weten tegen een onse ende j loet ghenbars
naghel greyn ste samen j loet anijs venkel
saet elcks j ons of bereijtse aldus sietse
on gheschelt met stucken jn water enen
mijsererij mey deus lanck ende laetse dan
van een wijnd drogh worden ende verpse
p.36 jn caut honijch dat
water soldij dan
versieden tot dat dijcket ende dan ghiet
op die verseyde queen
|
1.82. To
conserve quinces.
Peel them and takle out the pips, leave them in big chunks. Throw them in
skimmed honey and boil them with that until they are almost soft (=done).
[Take the pot] off the fire [and] add powder of aniseed, fennel, clove,
cinnamon and grains of Paradise, to wit fot one ounce and 1 lead
ginger [one adds] together 1 decagram clove and grains of Paradise and of
aniseed and fennel each 1 ounce.
Or prepare them thusly: Boil [the quinces] unpeeled in chunks in water
during one "Miserere mei Deus". Let them dry in a wind[y place]
and throw them in cold honey. You must then reduce the water (in which the
quinces nave been boiling), then pour that over the aforementioned
quinces.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
an- Error in writing for "van".
|
1.83. Om
goede wafels te bakken.
Neem geraspt wittebrood. Neem daarbij een dooier van een ei en een lepel
potsuiker of poedersuiker. Neem hierbij half water en half wijn, en gember
en kaneel.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
[83] Om ghode
waffellen te backen
nempt gheraspt wijt broet nemt
daer toe enen doijer van enen ey
ende enen lepel pot sucars of melsucars
ende hier toe nempt half waters ende
half wijns ende ghenbar ende canel
|
1.83. To
bake good wafers.
Take grated white bread. Take with that the yolk of an egg and a spoonful
of pot sugar or powdered sugar. Take with that half water and half wine,
and ginger and cinnamon.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.84. Om
wafels te maken met een gedecoreerd (?) wafelijzer.
Neem geraspt wittebrood. Meng dat samen [met] rauwe eieren en doe er wat
suiker in en het vet(st) van verse room.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
Moderne
bewerking van dit recept.
|
[84] Om
waffellen te maken tot enen
ghetralden jsere
nempt gheraspt wijtten broet meght
dat ruuen eyeren te samen ende doter jne
vat sucars ende dat weet van sueter romen
|
1.84. To
make wafers with a decorated (?) wafer iron.
Take grated white bread. Temper that with raw eggs and add some sugar and
the fat(test) of fresh cream.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
Modern
adaption of this recipe.
|
1.85. Om
oublies te maken.
Neem fijne tarwebloem, witte suiker, water twee delen, [een] derde deel
zoete wijn. Ook kunt U er bij doen voor een kom beslag een kwart dooier
van een rauw ei.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
[85] Om nwelen
te maken
nempt van donst van teruen blomen
vijt
sucar water die tvedel derden del sueten
wijn oeck moghdij daertoe doen tegen
een musse grot stoffen een virdendel
van enen doyer van enen rauen ey
|
1.85. To
make wafers (nuwelen, oublies).
Take fine wheatflour, white sugar, water two parts, [and] a third part
sweet wine. You can also add for a bowl of batter a fourth part of a yolk
of a raw egg.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.86. Om
zacht-geroerde eieren te maken.
Klop het wit met de rode dooier en een beetje zout los. Doe er voor [elke]
twee eieren één lepel wijn in en wat suiker.
En als U ze opdient strooit U er gember en kaneelpoeder op.
Let er vooral op dat U ze niet te heftig roert, noch plet, noch klonterig
bakt, maar laat ze licht en zacht,
[want] ze zullen in de schotel zeker volledig opstijven en binden.
Als U deze eieren liever lichter van smaak heeft, dan kunt U er één of
twee gepureerde (lett: gesmolten) appels in doen en vijf of zes druppels
azijn.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
p. 37 [86]
Om muruen gherurden
eyeren
te maken
slaet dat wijt metten roden doer met een lutel
sauts onttve ende doter jn tegen tve eyeren
een lepel wijns ende vat sucars ende als ghijse
rijcht stroyter ghenbar ende canel poyer op
ende omers verhoedet dat ghijse nijet te
gheray en ruert noch en duuet noch
en mort troeyt mer laetse lijcht ende
weeck sij sellen jn die schotel wel
te wollen stijuen ende bijnden ende of ghy
dese eyeren lijeuer lochter van smack hat
soe moeghdij daer jn doen een of tve
ghesmouten appellen ende vijf of sees droppen
exs
|
1.86. To
make soft scrambled eggs.
Beat the white with the red yolk and a little salt. Add a spoonful of wine
and some sugar for [each] two eggs.
And when you serve them you sprinkle ginger and powdered cinnamon on top
of it.
Pay especially attention that you do not stir them too violently, nor crush
them or bake with lumps,
but leave them light and soft, [because] they will set completely in the
dish.
If you prefer the eggs to have a lighter taste, then you can add one or
two mashed (litt: molten) apples and five or six drops of vinegar.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.87. Om
een appeltaart of een venkeltaart te maken.
Snijd [voor] de venkeltaart de appels in schijven, [voor] de appeltaart
moet men de appels fijnhakken. In elke taart moet men 35 of 40 appels doen
al naar gelang hun grootte, en in elke taart [doet men] 1 lood kaneel, 1
lood gember, 1 kwart lood peper, en suiker naar smaak
.......
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
suar- Verschrijving voor
"sucar".
..........- Bladzij 38 was oorspronkelijk onbeschreven. Paleografische en
codocologische opmerkingen komen in een gedrukte editie.
|
[87] om en
appeltart te maken
of een wenkl tart te maken
die wenkel tart snijt die appellen tot
schijven ende die appeltart salmen
die appel cappen jn elck tart salmen
doen xxxv of xl appel nae dat sij
groet sijn ende jn elck tart j loet canels
j loet ghenbars j virdelloet pepers ende
suars nae den mont
p.38 ...........
|
1.87. To
make apple pie or fennel pie.
[To make] fennell pie cut the apples in slices, [to make] apple pie one
must chop the apples. In each cake one shall use 35 or 40 apples according
to their size, and in each cake [put] 1 lead cinnamon, 1 lead ginger, 1 quarter
lead pepper, and sugar to taste
.........
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
suar- Error in writing for
"sucar".
...........- Page 38 was originally blank. Paleographical and
codicological commentary will be in a printed edition.
|
1.88. [Om
fijne hypocras te maken]
............
[net] zo vaak er weer in gieten totdat [de hypocras] er helder uit loopt.
De pot kunt U spoelen met een halve beduit wijn, en giet die ook in de zak.
Als U [de hypocras] rood wilt hebben, kleur hem dan met twee ons
tournesol. Is de wijn rood, neem er dan minder van.
Wilt U deze hypocras
goed doen ruiken, doe er dan een weinig muskus bij.
Nochtans is de
heerlijkste en gezondste hypocras die [welke] men maakt met pijpkaneel,
fijne suiker en [wijn uit] Beaune met zeer weinig saffraan en gember zonder er nog iets
bij te doen.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
..........- Het begin van dit
recept ontbreekt, maar is te vinden in het Nyeuwen Coock boeck van
Gerard Vorselman (CI), recept XVI.5.
herlijchten- Verschrijving voor "herlijchsten".
|
[88] ...........
p.39 soe dijckwijl weder jne storten tot dat
hij claer wijt loept ende den pot moghdij
spuellen met enen haluen bedeute wijns
ende ghijten dieen oock jnden sack ende wijlden
roet hebben soe weruet hum met tve onsen
ternoisel ende is den wijn roet soe nempt dijs
mijn ende wijldij desen jpencras vel doen
ruken doter dan toe een aellutken musker
aet nochtans is den herlijchten ende den ghe
sonsten jpencras die men mackt van
pijpcanel fijn sucar ende bijaen met seer
luttel sofferaen ende ghenbar sonder meer
daer toe te donne
|
1.88. [To
make fine hypocras]
...........
pour into it as many times until it runs clear through. You can rinse the
pot with half a "beduit" of wine, and pour it also in the sack.
When you want to have [your hypocras] red, colour it with two ounces of
turnsole. Is the wine red, use less of it.
If you want this hypocras to smell good, add a little musk.
Still, the most delicious and healthiest hypocras is made with a stick of
cinamon, fine sugar and [wine from] Beaune with very little saffron and ginger without
adding anything else.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
.........- The beginning of this recipe is
missing, but you can find it in the Nyeuwen
Coock boeck ofn Gerard Vorselman (CI), recipe XVI.5.
herlijchten- Error in writing for "herlijchsten"
|
1.89.
Gewone hypocras voor een "gelt".
Neem voor een ons kaneel, 1 lood gember, foelie en kruidnagel samen 1
kwart lood. Doe hierbij driekwart pond potsuiker en twee ons tournesol als
het witte [wijn] is.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
|
[89] ghemeyn
jpen cras tot een
ghelte
nempt tegen een onse canels ende j loet
ghenbars ende foldije ende groffens naghel
te samen j virdendelloets hier toet
drie wirdel pons pot sucars ende tve
onsen ternoyssel eest wijtten
|
1.89.
Ordinary hypocras for a "gelt".
Take for one ounce cinnamon and 1 lead ginger, mace and clove together
1 quarter lead. Add to this three quarter pound potsugar and two
ounces turnsole when it is white [wine].
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
|
1.90. Om
eenvoudige hypocras te maken.
Neem voor drie potten één lood kaneel, één lood gember, 2 lood peper,
daarbij nootmuskaat en kruidnagel samen 1 lood. Hierbij 1 pond
poedersuiker of Spaans meel uit Hispanië [en] gekleurd zoals eerder is
uitgelegd.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
sclecht- Verschrijving voor
"slecht".
|
[90] sclecht
jpencras te maken
nempt tot drie potten een loet canels
een loet ghenbars ij loet pepers daer
toe noten beschaten ende groffes naghel
p.40 te samen j loet
hier toe j pont melsu
cars of spans mels ex hijspania ghe
weruet als voer verclart is
|
1.90. To
make simple hypocras.
Take for three pots one lead cinnamon, one lead ginger, 2 lead pepper, to this nutmeg and clove together 1
lead. To this 1 pound
powdered sugar or Spanish flour from Spain [and] coloured as has been
explained before.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
sclecht- Error in writing for
"slecht".
|
1.91. Om
een drank te maken voor zieke/zwakke mensen.
Neem twee "beduiten" levenswater van goede kwaliteit, twee lood fijne kaneel,
gember, kruidnagels, nootmuskaat, foelie en galanga, van elk een half
lood, en maak hier poeder van. Doe deze poeder in het voornoemde brandende
water (= brandewijn), en laat dat vervolgens samen drie dagen staan. Doe
het daarna door een zeef.
Neem dan een kwartpond fijne suiker en breek dat in een aftreksel van
scabiosa of andijvie of boragie of betonie, afhankelijk van
welke ziekte het betreft, met twee lood rozewater. Dit zal men bewaren in
een schoon afgesloten vat, en daarvan 's ochtends, 's middags en 's avonds
een lepel vol van nemen.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
anbivie- Verschrijving voor
"andivie".
voragij- Verschrijving voor "boragij".
|
[91] Om te
maken enen dranck voer
kranken mensen
nempt tve bedewijte leuens waters
dat fijn is ende ij loet fijns canels ghen
baer naghelle noten beschaten foldij
galeghaen van elcks een half loet ende mackt
hier af poder ende doet desen poeder
jnt vorseyde borende water ende dan laet
dese te samen staen drie daghen ende daer
nae doetse doer een stromijn ende dan
soe nemse een virdelpons fijn sucars
ende breckse jn een beduijte scabijoes
water of anbivie water oft
vora
gij water of betonje water nae dat
die sijeke sijn met tve loet roesvaters
ende dijt salmen al setten jn een reijn
besloten wat ende nemet daer af
des morghens des mjjddachs ende
des sauons een lepel wool
|
1.91. To
make a medicine for ill/weak people.
Take two "beduiten" spiritual water of good quality, two lead good cinamon,
ginger, cloves, nutmeg, mace and galanga, half a lead of each, make
powder thereof. Put this powder into the aforementioned burning water (= +
brandy), and let that then stand for three days. Then strain it through a
sieve.
Then take a quarter pound fine sugar and break that in an infusion of
scabiosa or endive or borage or betony, depending on the illness, with two
lead rosewater. One shall keep this in a clean, closed vessel, and
take one spoonful of it in the morning, afternoon and evening.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
anbivie- Error in writing for
"andivie".
voragij- Error in writing for "boragie".
|
1.92. (Om
wijn aan te lengen).
Neem water dat gedistilleerd is met half betonie en half ossetong (=een
plant) met een beetje jeneverbessen, of distilleer boragie met rozenwater
waar suiker in is opgelost.
Naar boven /
Naar receptenlijst / Naar
glossarium
*- De recepttitel ontbreekt.
**- Hieronder is de bladzijde afgesneden. Het recept is wel compleet (vglk
GV XVI.13).
|
p.41 [92]
[*] nempt water dat ghedijstellert is van half
betonij ende half boghelosse ende bernaesij
met een luttel gheneuer besijghen of
destelleert bernardij met roes water
daer sucar jn ghedijssellert is
[**] |
1.92. (To
dilute wine).
Take water that has been distilled with half betony and half bugloss with some
juniper berries, or distill borage with rosewater in which sugar has been
dissolved.
Back to top / To list of recipes
/ To glossary
*- The recipe title is missing.
**- The page is cut after the recipe. The recipe itself is complete (cf GV
XVI.13).
|
